Ronde doos in schildpad met in het deksel een micromozaïek

Robert Schreuder Antiquair

Ronde doos in schildpad met in het deksel een micromozaïek met afbeelding van het Colosseum, Rome, circa 1800 
 
Micromozaïek, achter glas gemonteerd in een gouden rand
Diameter doos 8,5 cm; mozaïek 5,9 cm.

Deze voorstelling van het Colosseum is een fraai voorbeeld van een vroeg micromozaïek uit Rome. Micromozaïeken waren vanaf het einde van de 18de eeuw voor reizigers op de Grand Tour een geliefd souvenir van een bezoek aan Vaticaanstad. Vooral de exemplaren met afbeeldingen van de monumenten uit het oude Rome, zoals dit Colosseum, waren bijzonder in trek. Behalve het beroemde Flavisch Amfitheater zien we op de voorgrond nog een pastorale scène van twee herders en een witte koe; veel reizigers verbaasden zich erover dat tussen de ruines van Rome runderen vrijelijk liepen te grazen. Het Forum Romanum kreeg daarmee de bijnaam Campo Vaccino (koeienveld).

De techniek van micromozaïeken hangt samen met het lange bouwproces van de Sint Pieter en gaat als kunstvorm zelfs terug tot de oudheid: die van de vloer- en wandmozaïeken uit het Romeinse Rijk. Die techniek werd in Ravenna en Byzantium gebruikt voor het maken van afbeeldingen in steen, glas, goud en zilver op de wanden en gewelven van de vroeg christelijke kerken. Vervolgens werd dezelfde techniek later toegepast bij de bouw van de Sint Pieter in Rome: nog steeds zijn de mozaïeken in de koepel een grote trekpleister.
Toen de basiliek eenmaal was voltooid begon de mozaïektechniek aan het einde van de 18de eeuw aan een nieuwe bloeiperiode, maar nu nagenoeg uitsluitend in glas en op veel kleiner formaat: de zogenaamde micromozaïeken. De ateliers die zich hierin gingen specialiseren waren daarmee de erfgenamen van de meesters van de Sint Pieter en dan ook bijna exclusief in Vaticaanstad gevestigd.
Het werken in micromozaïek was een zeer arbeidsintensieve en minutieuze bezigheid: afbeeldingen werden opgebouwd uit zeer kleine stukjes glas (tesserae): verkregen door glasdraden in uiteenlopende kleuren te trekken. Deze draden werden vervolgens in kleine stukjes gesneden: met een enorm palet aan kleuren werd vervolgens een klein meesterwerk gemaakt. De afbeelding waren bijna allemaal geïnspireerd op de monumenten van Rome, op de mythologie of waren afbeeldingen van vlinders, vogels, honden of florale motieven. Veel vrouwelijke toeristen kochten kleine mozaïeken om deze thuis in Londen of Parijs te laten plaatsen in kettingen, broches of oorbellen. Wat grotere mozaïekplaquettes werden gebruikt als presse-papier of gezet in het deksel van een snuifdoos in schildpad, ivoor of goud.

In de eerste micromozaïeken was voor de maker de keuze in de vorm van de glassteentjes nog beperkt. Zo ook in dit exemplaar. Herkenbaar aan de opbouw in bijzonder fijne, vierkante en in rechte lijnen geplaatste tesserae. Voor de uitdrukking van beweging en vorm kwamen pas later gebogen steentjes beschikbaar. Het vakmanschap van de maker van deze voorstelling blijkt hierdoor alleen maar groter nu hij een heel natuurlijke weergave weet te geven van het monument, de graspartij en de personages: de voorstelling heeft een haast schilderachtige kwaliteit.

‘Grand Tour’ souvenirs vormen een specialisme binnen de collectie van Robert Schreuder Antiquair. Daaronder vallen bijvoorbeeld ook: bronzen, marmeren of gipsen modellen van Romeinse monumenten of van bekende beelden uit de Oudheid. De Grand Tour reizigers brachten tekeningen, prenten en gouaches mee naar huis zoals een vedute van Tivoli of gezichten op de baai van Napels, meestal met de imposante Vesuvius op de achtergrond.

De Grand Tour, bijna altijd met Italië als doel, was vooral in de mode in de 18de en 19de eeuw voor Engelse en Noord-Europese jongelingen uit gegoede families. Zo’n reis duurde minimaal een half jaar maar menig reiziger was, vergezeld van een secretaris en ander personeel, een tot twee jaar van huis. Doel was om zich te ontwikkelen, om de klassieke cultuur te leren kennen. Daarnaast was er belangstelling voor talen, muziek, hofetiquette en staatskunde van de landen die werden bezocht. 

 

 Ronde doos in schildpad met in het deksel een micromozaïek 
« Back to member